ประวัติความเป็นมาของหน่วยวิชาระบบทางเดินอาหาร
ปีที่ก่อตั้ง พ.ศ. 2504
⠀⠀ ⠀⠀หน่วยวิชาระบบทางเดินอาหารเป็นหน่วยที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2504 พร้อมกับภาควิชาอายุรศาสตร์ ช่วงเริ่มก่อตั้งภาควิชาอายุรศาสตร์มีหอผู้ป่วยอยู่ 2 แห่ง ที่ตึกเก่าแห่งแรกของโรงพยาบาลโดยมีหอผู้ป่วยอายุรกรรมหญิงอยู่ที่ชั้นบนของตึก และหอผู้ป่วยอายุรกรรมชายอยู่ชั้นล่าง มีแพทย์ประจำบ้าน 2 คน ประจำอยู่ชั้นละ 1 คน และมีอาจารย์ นายแพทย์ประภาษ ศรทัตต์ ที่มาจากคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ท่านได้ดูแลด้านอายุรกรรมควบคู่กับโรคระบบทางเดินอาหาร ซึ่งก็นับได้ว่า ท่านเป็นหัวหน้าหน่วยวิชาระบบทางเดินอาหารท่านแรก โดยหน่วยมีอาจารย์เพียง 2 ท่าน คือ อาจารย์หมอประภาษศรทัตต์ และอาจารย์หมอบุญหลง (รศ.พญ.บุญหลง ศิวะสมบูรณ์) หลังจากอาจารย์หมอประภาษได้มาอยู่เป็นอาจารย์ระยะหนึ่งจนถึงปี พ.ศ. 2507 ท่านก็ได้ย้ายไปเป็นแพทย์หลวงอยู่ในพระราชสำนักดูแลข้าราชบริพาร โดยอาจารย์หมอกำพล กลั่นกลิ่น (ศ.เกียรติคุณ นพ.กำพล กลั่นกลิ่น) ซึ่งเป็นอินเทิร์นรุ่นแรกใน พ.ศ. 2504 และได้เป็นแพทย์ประจำบ้านอายุรศาสตร์ต่ออีก 2 ปี ก่อนได้บรรจุเข้าเป็นอาจารย์ประจำภาควิชาอายุรศาสตร์ ได้มาช่วยงานดูแลผู้ป่วยทางเดินอาหารอยู่ระยะหนึ่ง ก่อนเดินทางไปศึกษาต่อต่างประเทศ ในปี พ.ศ. 2507
⠀⠀ ⠀⠀ในช่วงประมาณ พ.ศ. 2505-2508 เรามีแพทย์จากสหรัฐอเมริกา ซึ่งรัฐบาลสหรัฐอเมริกาส่งมาช่วยชื่อ Dr. Roy J. Korn ท่านเป็นอายุรแพทย์และมีความเชี่ยวชาญโรคในระบบทางเดินอาหารด้วย ท่านได้อยู่กับเรา 2 ปี จึงได้เดินทางกลับสหรัฐอเมริกา ในระหว่างที่อาจารย์ประภาษกับ Dr. Korn ประจำที่นี่เราได้รับเครื่องส่องกระเพาะอาหาร 2 เครื่องด้วยกันคือ Eddy Palmer gastroscope และ Schindler gastroscope ต่อมาในปี 2511 อาจารย์หมอบุญหลงได้รับทุนไปฝึกอบรมเพิ่มเติมที่สหรัฐอเมริกาเป็นเวลา 1 ปี และกลับมาในเวลาใกล้เคียงกับอาจารย์หมอกำพล ในปี พ.ศ. 2512 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา เราได้มีความก้าวหน้าในด้านการทำ endoscopy และการตรวจอื่นๆ เพิ่มขึ้นหลายอย่าง และต่อมาอาจารย์ในหน่วยวิชาก็เพิ่มเป็ีน 3 ท่าน ได้แก่ อาจารย์หมอบุญหลง อาจารย์หมอกำพล และอาจารย์หมอกรรณิการ์ (ศ.เกียรติคุณ พญ.กรรณิการ์ พรพัฒน์กุล) ซึ่งเดินทางกลับมาจากการฝึกอบรมที่ต่างประเทศเมื่อปลายปี พ.ศ. 2515 กิจกรรมวิชาการในหน่วยในขณะนั้นคือ การอ่านวารสารสโมสร การทำ conference ร่วมกับภาควิชาศัลยศาสตร์ และรังสีวิทยา ทุก 2 สัปดาห์ สลับกับหน่วยวิชาโรคระบบหายใจ และให้บริการ endoscopic examination ซึ่งขณะนั้นมีเครื่องมือต่าง ๆ ได้แก่ rigid proctoscope, rigid sigmoidoscope, semi-rigid esophagoscope (Eder-Hufford), Eddy Palmer semi-flexible gastroscope และ Schindler semi-flexible gastroscope ในขณะนั้นเราได้เตียงตรวจชนิด hydraulic เหยียบสวิตช์ปรับระดับขึ้นลงได้ สามารถจัดพับเตียงให้ผู้ป่วยนอนคว่ำ ในท่าหัวต่ำก้นสูง (knee-chest position) สำหรับทำการตรวจลำไส้ใหญ่ด้วยกล้อง rigid sigmoidoscope ได้ง่ายขึ้น และยังมี Crosby-Kugler Intestinal capsule สำหรับ intestinal biopsy และ Rubin intestinal biopsy tube รวมไปถึงการมีเครื่อง suction เล็กๆ สำหรับทำ gastric juice analysis
⠀⠀ ⠀⠀ในปี พ.ศ. 2514 เราได้รับบริจาคเครื่อง gastrocamera พร้อมเครื่องฉาย จากพี่ชายของ นศพ. ลักษมี ว่องกุศลกิจ (สำเร็จการศึกษาเป็นแพทย์เชียงใหม่รุ่น 8) ซึ่งเป็นกล้องที่ผู้ส่องตรวจสามารถทำได้แต่การเก็บภาพในกระเพาะอาหาร โดยการส่องกล้องที่ใช้กันแพร่หลายในประเทศญี่ปุ่นในขณะนั้น ต่อมาเราก็มีกล้องส่องมากขึ้นอาทิ gastroscope จาก China Medical Board เป็น flexible gastrofiberscope ยี่ห้อ Olympus เครื่องแรกในปี 2515 และเราได้รับกล้อง duodenoscope ยี่ห้อ Olympus จากทุนวิจัยของ China Medical Board เช่นกันในปี 2519 เพื่อทำ ERCP (ซึ่งทำสำเร็จเป็นรายแรกของเชียงใหม่ในวันที่ 20 มกราคม 2520) และต่อมาไม่นาน ทางหน่วยก็ได้รับบริจาคกล้อง colonofiberscope ยี่ห้อ Olympus เพื่อตรวจผู้ป่วยโรคทางลำไส้ใหญ่โดยการบริจาคของบริษัทไทยโอซูก้า จำกัด ในช่วงปี 2523 เป็นกล้องส่องลำไส้ใหญ่เครื่องแรกของหน่วย
⠀⠀ ⠀⠀นอกจากนั้นทางหน่วยยังได้ทำ liver biopsy ด้วย Vim–Silverman-Franklin needle และ Menghini needle และมีการทำ peritoneoscopy ด้วยกล้องยี่ห้อ Storz เพื่อการตรวจวินิจฉัยโรคของเยื่อบุช่องท้อง รวมไปถึงการตัดชิ้นเนื้อตับผ่านกล้องส่องดังกล่าว และยังมีการทำ percutaneous transhepaticcholangiography (PTC) ควบคู่กับการทำ ERCP จนกระทั่งหลังปี พ.ศ. 2530 ทางรังสีแพทย์ก็ได้มารับช่วงหัตถการดังกล่าว โดยได้ขยายการตรวจโดยใส่สายระบายท่อน้ำดีในผู้ป่วยคือ ทำ PTC พร้อม drainage (PTCD) และศัลยแพทย์ก็ได้ก้าวเข้าสู่ยุคของ laparoscopic surgery โดยใช้กล้อง flexible ดังนั้นการทำ peritoneoscopy ด้วยกล้อง rigid scope จึงได้ค่อยๆ เสื่อมความนิยมไป และหน่วยวิชาได้หยุดการทำหัตถการนี้ไปในเวลาหลังจากนั้นไม่นาน
⠀⠀ ⠀⠀ในช่วงปี พ.ศ. 2524 ภายหลังจากอาจารย์หมอองอาจ (ศ.คลินิก นพ.องอาจ ไพรสณฑรางกูร) ได้สำเร็จการฝึกอบรมจากต่างประเทศกลับมา หน่วยวิชาได้พัฒนาหัตถการด้านการรักษาโรคทางเดินอาหารผ่านกล้องส่องอาทิเช่น การทำ esophageal sclerotherapy การฉีด absolute alcohol รักษาแผลเลือดออกในกระเพาะอาหาร (ซึ่งปัจจุบันนี้ได้เลิกทำไปแล้ว) การทำ colonic polypectomy รวมไปถึงการทำ ERCP withsphincterotomy เพื่อการคล้องนิ่วในท่อน้ำดี หรือการใส่ biliary stent โดยทางหน่วยได้รับงบประมาณซื้อเครื่องจี้ตัด (electro surgical unit) เครื่องแรกซึ่งเป็นยี่ห้อ Martin เป็นการเปลี่ยนโฉมจาก diagnosticendoscopy เป็น therapeutic endoscopy ซึ่งทำให้มีการทำหัตถการหลายอย่างเพิ่มขึ้น และในปีพ.ศ. 2534 อุปกรณ์การตรวจทาง fiberscope ก็ได้เปลี่ยนเข้าสู่ยุคของ VDO endoscopy การบันทึกภาพก็ได้เปลี่ยนจากการถ่ายสไลด์ทีละภาพมาเป็นการบันทึกภาพต่อเนื่องในม้วนเทปวีดีโอ ทำให้การเรียน การสอนการวิจัย ดำเนินไปได้รวดเร็ว และสะดวกมากขึ้น และทางหน่วยวิชาก็ได้รับการการจัดสรรงบประมาณซื้อกล้องทั้ง gastroscope, duodenoscope และ colonoscope โดยมีทั้งกล้องของบริษัท Olympus, Fujinon และ Pentax มาเป็นระยะๆ อย่างต่อเนื่อง และภายหลังปี พ.ศ. 2551 ระบบการจัดเก็บข้อมูลการส่องกล้องก็ได้ ใช้ระบบ Endosmart ซึ่งเป็นการบันทึกภาพ และพิมพ์รายงาน แทนการเขียนบรรยายอย่างที่เคยทำมาแต่เดิม
⠀⠀ ⠀⠀ในปัจจุบันหน่วยวิชาได้พัฒนาการตรวจรักษาเพิ่มเติมโดยมีการทำหัตถการ small bowel enteroscopy,endoscopic ultrasonoscopy และจัดตั้งห้องตรวจ GI motility unit
⠀⠀ ⠀⠀ส่วนการให้การฝึกอบรม และบริการผู้ป่วยโรคตับ หลังจากที่อาจารย์หมอศตวรรษ (รศ.นพ.ศตวรรษทองสวัสดิ์) ได้สำเร็จการฝึกอบรมจากต่างประเทศกลับมาในปี พ.ศ. 2539 ทางหน่วยวิชาก็อยู่ในเครือข่ายโครงการวิจัย และรักษาโรคตับร่วมกับสถาบันอื่นๆ และมีผลงานวิชาการอย่างต่อเนื่องมานานกว่า 20 ปีพร้อมกับมี OPD เฉพาะทางโรคตับอักเสบที่ให้บริการกับผู้ป่วยในกลุ่มดังกล่าวด้วย
หัวหน้าหน่วยวิชาระบบทางเดินอาหาร
- รองศาสตราจารย์แพทย์หญิงบุญหลง ศิวะสมบูรณ์ (พ.ศ.2516 – 2520)
- ศาสตราจารย์นายแพทย์กำพล กลั่นกลิ่น (พ.ศ.2520 – 2524)
- ศาสตราจารย์แพทย์หญิงกรรณิการ์ พรพัฒน์กุล (พ.ศ.2524 – 2544)
- ผู้ช่วยศาสตราจารย์นายแพทย์องอาจ ไพรสณฑรางกูร (พ.ศ.2544 – 19 ธ.ค. 2545)
- รองศาสตราจารย์นายแพทย์ศตวรรษ ทองสวัสดิ์ (19 ธ.ค.2545 – 31 ธันวาคม 2559)
- รองศาสตราจารย์นายแพทย์ธเนศ ชิตาพนารักษ์ (1 มกราคม 2560 – 31 ธันวาคม 2562)
- รองศาสตราจารย์แพทย์หญิงอภิญญา ลีรพันธ์ (1 มกราคม 2563 – ปัจจุบัน)
รายชื่ออาจารย์ประจำหน่วยวิชา
- รศ.พญ.อภิญญา ลีรพันธ์ (หัวหน้าหน่วยวิชา)
- รศ.นพ.ธเนศ ชิตาพนารักษ์
- ผศ.นพ.ภูริพงศ์ กิจดำรงธรรม
- ผศ.นพ.นิธิ ธินรุ่งโรจน์
- รศ.พญ.กนกวรรณ ภิญโญพรพาณิชย์
- อ.นพ.วสุวิช วันไชยธนวงศ์
- อ.นพ.ธนภัทร กัลยาวุฒิพงศ์
อาจารย์พิเศษ
- ศ.เกียรติคุณ นพ.กำพล กลั่นกลิ่น
- ศ.คลินิก.นพ.องอาจ ไพรสณฑรางกูร
- รศ.นพ.ศตวรรษ ทองสวัสดิ์
อาจารย์หน่วยวิชาในอดีต
- รศ.พญ.บุญหลง ศิวะสมบูรณ์
- ศ.เกียรติคุณ พญ.กรรณิการ์ พรพัฒน์กุล
- อ.นพ.อุคร ศรีวัฒน์
- ผศ.นพ.พิเศษ พิเศษพงษา
บุคลากรประจำหน่วยวิชาระบบทางเดินอาหาร
⠀⠀เจ้าหน้าที่ประจำห้องส่องกล้อง
- นางรุ่งธิวา อุตมะโชค
- นางสาวจิตตราญา รัตนกุล
- นางทิพากร ตาวิกา
- นางเนาวเรศ ศรีวรรณะ
- นางทับทิม แสงสว่าง
- นายศักดิพันธุ์ นิ่มทองคำ
⠀⠀เจ้าหน้าที่วิจัย
- นางสาวบุษกร ศรีประจันทร์
- นางสาวชูโพ แก่ลีซอ
- นางจุไรรัตน์ ชาวโพธิ์หลวง
- นางกิตติยา วิไชยา
- นางวันทิวา สุวรรณ
- นางสาวกันต์กนิษฐ์ ปันสอน
- นางสาวสโรชา ปานบุญ
⠀⠀เจ้าหน้าที่ประจำห้องส่องกล้องที่เกษียณอายุราชการ
- นางกฤษณา สุริกัน
- นางสุนีย์ อุปโยคิน
- นางธันยา โต๊ะศิลา
- นายมนู ทองคำ















