การฝังหลอดฝังคุมกำเนิด (Norplant insertion)
“Norplant” เป็นยาคุมกำเนิดแบบชั่วคราวสำหรับสตรีที่ใช้ฝังใต้ผิวหนัง ตัวยาประกอบด้วยฮอร์โมน Levonorgestrel ซึ่งมีลักษณะผลึกแห้งบรรจุอยู่ในหลอด silastic อันเป็นวัสดุที่ตัวยาซึมผ่านได้รอบตัว
หลักเกณฑ์ในการเลือกผู้เข้ารับบริการ
เหมาะสำหรับสตรีดังต่อไปนี้
- มีอายุระหว่าง 18-40 ปี
- ไม่มีข้อบ่งห้ามของการใช้ steroid
- มีบุตรมีชีวิตอย่างน้อย 1 คน
- ไม่ได้กำลังตั้งครรภ์
- ท้องสุดท้ายต้องไม่ใช่ molar pregnancy
- ควรฝัง norplant ภายใน 7 วันแรกของการมีประจำเดือน หรือ หลังแท้งไม่น้อยกว่า 2 อาทิตย์ หรือหลังคลอดไม่น้อยกว่า 6 อาทิตย์
- ผู้รับบริการยอมรับในเรื่องประจำเดือนว่าอาจจะกะปริดกะปรอยในช่วงแรกและอาจมีเลือดประจำเดือนออกมากกว่าปกติ รวมทั้งก่อนหน้านี้ต้องไม่มีอาการปวดประจำเดือนอย่างมาก
1. การเตรียมเครื่องมือและอุปกรณ์
- น้ำยาฆ่าเชื้อโรค เช่น Tr.Merthiolate
- ผ้า gauze
- syringe และ เข็มฉีดยา
- scarpel และ blade No. 11 หรือ 15
- เครื่องมือสำหรับฝังหลอดยาคุมกำเนิด ที่เรียกว่า Trocar เบอร์ 10 ผ่านการฆ่าเชื้อ
- ผ้าช่องสะอาดปราศจากเชื้อ
- ถุงมือสะอาดปราศจากเชื้อ
- ปลาสเตอร์ปิดแผล
- ยาชาเฉพาะที่ ได้แก่ 1-2% xylocaine
- หลอดยาบรรจุฮอร์โมนสำหรับฝัง 1 ชุด มี 6 แคปซูล
- tissue forceps
2. วิธีฝัง Norplant
- ให้ผู้รับบริการนอนราบบนเตียง จัดแขนให้วางอยู่ในท่าที่สบายบนเตียงหรือโต๊ะผ่าตัดข้างเตียง โดยกางแขนออก 90 องศา ( มักใช้แขนข้างที่ไม่ถนัด )
- แพทย์สวมถุงมือ เปิดห่อเครื่องมือและจัดเครื่องมือให้อยู่ในสภาพที่จะหยิบใช้ได้ทันที
- ทำความสะอาดผิวหนังบริเวณที่จะฝัง Norplant คือกึ่งกลางระหว่างรักแร้กับรอยพับข้อศอกในแนว anterolateral ต่อ midaxillary line หรือ 10 ซม. เหนือรอยพับข้อศอกในแนว anterolateral ต่อ midaxillary line
- ปูผ้าที่เตรียมไว้ด้านบนและด้านล่างของต้นแขนบริเวณที่จะฝัง Norplant และปูผ้าช่อง
- การฝังNorplant จะฝังหลอดยาทั้ง 6 แคปซูล ให้เรียงกันคล้ายรูปพัดคลี่ (fanlike) โดยจะฝังแคปซูลผ่าน Trocar ไว้ใต้ผิวหนัง แคปซูลสุดท้ายและแคปซูลแรกจะทำมุมต่อกันประมาณ 90-100 องศา
- ฉีดยาชาใต้ผิวหนังเป็นรูปพัด 6 แฉกตามแนวที่จะฝังหลอดยาระยะที่ฉีดยาว 4-5 ซม. หรือฉีด 3 แนว ซี่งเป็นแนวกลางของแนวที่จะฝังหลอดยาที่ 1 กับ 2, 3 กับ 4 , 5 กับ 6 แล้วนวดยาให้ซึมไปทั่ว
- เพื่อความสะดวกในการใส่ Trocar กรีดเปิดผิวหนังตามขวางยาวประมาณ 2-5 มิลลิเมตร ลึกถึงชั้นใต้ผิวหนังพอดี
- Trocar ส่วนแรกซึ่งมีเครื่องหมายกำกับอยู่ 2 แห่งนั้น Mark แรกซึ่งอยู่ใกล้กับปลายแหลม ช่วยให้ผู้ใส่ทราบว่า Trocar ถูกแทงเข้าไปลึกให้ผิวหนังเพียงใด ส่วน Mark ที่สองบน Trocar ช่วยให้ผู้ใส่ทราบว่า Trocar ถูกแทงเข้าไปไกลพอที่หลอดยาจะฝังตัวได้ ความยากง่ายของการเอาแคปซูลออกนั้นขึ้นอยู่กับการฝังแคปซูลแต่ละอันให้อยู่ในลักษณะที่เหมาะสมในครั้งแรกที่ทำการฝัง
- แทง Trocar ที่มี plunger คาอยู่ เข้าใต้ผิวหนังลึกประมาณครึ่งหนึ่งของระยะห่างจากปลายแหลมสุดของ trocar กับ Mark อันแรก จากนั้นดันปลาย trocar ขึ้นเล็กน้อยให้ขนานกับผิวหนัง จนถึง Mark ที่สองบนตัว trocar
- ถอด plunger ออก ใช้ forceps คีบจับหลอดยาหรือใช้มือจับสอดเข้าไปใน Trocar แล้วใช้ plunger ดันหลอดยาไปจนถึงปลาย Trocar ( ผู้ใส่จะรู้สึกว่าแคปซูลจรดปลายแหลมเพราะ ไม่สามารถดันแคปซูลให้ไปไกลกว่านั้นได้อีก )
- จับ plunger ไว้ให้คงที่อยู่ในท่านั้นอย่างมั่นคงแล้วค่อยๆ ถอย Trocar ออกจากใต้ผิวหนังจนกระทั่งมองเห็น Mark แรกบนตัว Trocar ในขณะเดียวกันหลอดตัวยาทั้งแคปซูลจะถูกฝังแทนที่Trocar ที่ถอนออกมา ควรคลำบริเวณที่แคปซูลอันแรกถูกฝังไปแล้วดูทั้งนี้เพื่อให้แน่ใจว่าแคปซูลหลุดออกไปจาก Trocar ก่อนที่จะแทง Trocar ไปยัง direction ต่อไป
- เปลี่ยนทิศทางของ Trocar เพื่อฝังยาหลอดต่อไป เช่นเดียวกับการฝังแคปซูลแรกโดยไม่ต้องถอน Trocar ออกจากปากแผลทั้งหมดจนกว่าจะเสร็จสิ้นการฝังแคปซูลที่ 6 ทั้งนี้เนื่องจากว่าการแทง Trocar จากผิวหนังส่วนบนเข้าไปใหม่นั้นอาจจะเป็นสาเหตุให้เกิดการติดเชื้อได้ง่ายและทำให้เนื้อเยื่อส่วนนั้นช้ำและอักเสบมากขึ้น
- คลำดูว่ามีหลอดยาครบทั้ง 6 หลอด
- ถอน Trocar ออกจากปากแผล ใช้ผ้า gauze ปิดและกดปากแผลไว้ประมาณ 1 นาทีเพื่อห้ามเลือด
- ทำความสะอาดแผลด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ จากนั้นบีบขอบแผลให้ติดกันแล้วปิดแผลด้วยพลาสเตอร์ ไม่จำเป็นต้องเย็บแผล อาจจะพันแขนด้วยผ้าพันแขนก็ได้
- ให้พยาบาลหรือผู้ช่วยดูแลผู้รับบริการสักครู่ก่อนที่จะอนุญาตให้กลับบ้านเพื่อตรวจดูอาการแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้ เช่น เลือดออกจากแผลหรือปวดแผลมาก
- แนะนำไม่ให้แผลถูกน้ำเป็นเวลา 4-7 วัน เอาผ้าพันแขนออกได้หลังครบ 48 ชั่วโมง เปิดแผลเพื่อทำแผลได้หลัง 4-7 วัน ผู้รับบริการอาจทำงานเบาๆได้แต่ควรเลี่ยงการใช้แรงหนักๆในแขนด้านนั้นและหลีกเลี่ยงการกระทบกระแทกแผลรุนแรง
- ให้ผู้รับบริการมาตรวจที่คลินิกภายหลังการฝังไปแล้ว 7 วันเพื่อดูแผล
- แนะนำงดเพศสัมพันธ์ไปก่อน ประมาณ 2 สัปดาห์หรือใช้ถุงยางอนามัยไปก่อน
- ช่วงแรกๆอาจมีความผิดปกติของรอบเดือนได้
- เมื่อต้องการมีบุตรอีกหรือเมื่อครบกำหนด 5 ปีให้มาเอา Norplant ออก
ปัจจุบันมี norplant ชนิด 1 หลอด และ 2 หลอด ซึ่งจะทำให้ฝังได้สะดวกขึ้น
ภาพแสดงการฝังยาคุม (รูป 1-8)
ภาพแสดงการฝังยาคุม (รูป 9-16)
